حضرت آیت الله العظمی نجومی کرمانشاهی

بخشی از برجستگی‌های هنری این هنرمند و عالم بزرگ را می‌توان از لابه‌لای گفته‌های ایت الله العظمی نجومی نیز دریافت كرد. به‌طوری كهمعظم له چنین گفته است: « در خاندان ما هنرهای زیبا جایگاه ویژه‌ای دارد و هنرمند خوشنویس، نقاش و صحاف زیاد داشته‌ایم. مرحوم جدم آقای میرزا اسماعیل از خوشنویسان خوبی بودند كه انواع خطوط را بسیار استادانه می‌نوشتند و آثار بسیار ارزشمند در این زمینه دارند كه همراه برادرش آقا میرزا رضای منجم‌باشی از شاگردان میرزا محمدعلی خوشنویس كرمانشاهی بوده‌اند.»

آقا سیف السادات ، سید میرزا عبدالرحمن نجومی ، سید میرزا محسن و سید محمد صالح سیف السادات ، سید نصر الله نجومی و سید میرزا حسن نجومی و سید هادی و مهدی نجومی و آقا سید محمد جواد نجومی پدر گرانقدر استاد  نیز از هنرمندان این خانواده هستند .

در سال 1357 میرزا احمد معصومی زنجانی اجازه‌ای عربی در عالم خط برای مرحوم نجومی نوشت. ضمن این‌كه ایشان لوح تقدیر نخستین گردهمایی و جشنواره خوشنویسان جهان را نیز از آن خود كرد.در سال  1380 شمسی نیز  بعنوان چهره ی ماندگار ایران در عالم هنر  مورد تقدیر قرار گرفته اند .

آثار و خطوط وی حكایت از نبوغ و قدرتی به‌ویژه در خط ثلث دارد. این اندیشمند فرزانه در هنر خوشنویسی سرآمد هنرمندان جهان اسلام به‌شمار می‌رود و در زمینه خط زیبای ثلث، به‌عنوان بی‌نظیرترین هنرمند معاصر شناخته شده است.

هنرمندان بسیاری از جمله خوشنویسان مطرح كشور از ارزش‌های هنری و فضائل مرحوم استاد نجومی سخن گفته‌اند؛ از جمله جلیل رسولی هنرمند خوشنویس در این خصوص گفته است: « ایشان مرد بزرگی بود كه علاوه بر بهره‌مندی از هنر خوشنویسی نسبت به مسائل هنری مربوط به خوشنویسی نیز تحقیقات بسیار ارزنده‌ای دارد.»

رسولی، مرحوم نجومی را هنرمند خوش‌ذوقی می‌خواند كه حرف‌های بسیاری در زمینه هنری به‌ویژه هنر خوشنویسی داشت.

افزون بر اینكه هنر خوش نویسی در خاندان آیت الله نجومی موروثی بود، وی از همان كودكی به زیبانویسی بسیار اهمیت می داد.

 هرجا خطی خوب می دید، می كوشید از روی آن بنویسد و این ممارست تا دوره تحصیل در نجف و حتی پس از بازگشت به ایران، قطع نشد. ایشان بسیاری از كتاب ها را با خط خود رونویسی كرد و جمله ها و عبارت های زیبایی از سخنان بزرگان و آیات قرآن كریم را به زیبایی نگاشت.

آیت‌الله سید مرتضی نجومی از برترین‌های هنر خوش نویسی جهان بود که نزد خطاطان بزرگی همچون هاشم بغدادی و احمد نجفی به تمرین و ممارست پرداخت تا در انواع خطوط اسلامی استاد مسلم و در خط نسخ و ثلث، یگانه و بی‌همتا شد و در تذهیب، تشعیر، جلید و گل‌ و‌ بوته سازی، آثار جاودانه‌ای پدید آورد.

همچنین وی، پس از رها کردن تحصیل در مقطع دبیرستان به یادگیری علوم حوزوی پرداخت و در محضر اساتیدی همچون آقا میرزاابراهیم پورمعتمد، حاج سیدمحمود معصومی لاری و حاج شیخ حسن حاج آخوند علوم دینی پایه را فرا گرفت.

آیت الله نجومی نویسنده کتاب کیمیای سعادت در کتاب خود به مهاجرت به عتبات عالیات عراق اشاره می کند و عنوان «تعبیر رویا و عزیمت به کوی دوست» از به این اقدام خود می دهد.

در آثار به ثبت رسیده از وی می توان به مجموعه آثار بی نظیر خطی و رسالاتی با عناوینی چون « بعد معنوی هنر خط» و رساله‌ای در تعظیم شعائر اسلامی اشاره کرد که در جای خود بسیار مورد توجه هنر دوستان بوده است.

ایشان از آیات عظام نجف اجازه اجتهاد و از حضرات آیات شیخ آقا بزرگ تهرانی، سید محمد صادق بحرالعلوم، اراکی و مرعشی نجفی قدس سره هم اجازه روایت حدیث و از استادانی چون سید محمد جواد نجومی اجازه هنر داشت و به گروهی هم اجازه نقل حدیث و روایت بخشوده بود.

آیةاللّه نجومی از مشایخ حدیث و هنر به شمار می رفت و اساتید هنر برای نیل به درجه استادی، باید مورد تأیید و تصدیق او قرار می گرفتند.

آن مرحوم در طول اقامت خویش در نجف اشرف کتاب های بسیاری را استنساخ نمود که برخی از آن ها عبارتند از: ریاض العلما، فروع العلم الاجمالی )میرزا باقر زنجانی(، فصل القضاء والاجازة الکبیرة )سید حسن صدر(، استخارات )سید بن طاوس(، بناءالمقالة الفاطمیة )سید احمد بن طاوس(، لشوةالسلاقة و محل الاضافة )شیخ محمد علی بن بشارة آل موخی نجفی متوفی 1163(، تحفةالحکیم )شیخ محمد حسین غروی اصفهانی.)

 علی معلم ریاست فرهنگستان هنر گفت: یک شاعر سبک هندی به زبان فصیح می گوید که «در خرابات مغان بی عصمتی را راه نیست/دختر رز با سیه مستان به خلوت می رود».

 علی معلم دامغانی، رییس فرهنگستان هنر گفت: جامعه هنری، هنرمندی به جامعیت آیت‌الله نجومی نمی‌شناسد. ایشان مدرس، محقق، معلم، فقیه و در عین حال هنرمندی طراز اول بودند که بسیاری از هنرمندان او را سرامد خود می‌دانستند.

وی افزود: خوشنویسی، طراحی و نقاشی، صحافی و جلد سازی، تذهيب و هرآنچه که در شرق به عنوان هنر خوانده می‌شود، در وجود آیت‌الله نجومی جمع بود و خدا به ما توفیق داد که معرف آثار ایشان باشیم.

رییس فرهنگستان هنر در ادامه گفت: آیت‌الله نجومی فرزند خاندان اهل بیت و وارث آنان بود، وارث میراثی که امیرالمومنین علی(ع) به عنوان کاتب وحی و کاتب بزرگ پیامبر اکرم(ص) از خود بر جای گذاشت. شگفتی زندگی ایشان تواضع و فروتنی‌اش بود كه با تعریف ایرانیان از هنرمند سازگار است. ايرانيان در اين‌باره  نیکی، آدمیت و انسانیت را باعث و بانی آفرینش هنرمند می‌دانند.
علی معلم دامغانی، رییس فرهنگستان هنر گفت: جامعه هنری، هنرمندی به جامعیت آیت‌الله نجومی نمی‌شناسد. ایشان مدرس، محقق، معلم، فقیه و در عین حال هنرمندی طراز اول بودند که بسیاری از هنرمندان او را سرامد خود می‌دانستند.

وی افزود: خوشنویسی، طراحی و نقاشی، صحافی و جلد سازی، تذهيب و هرآنچه که در شرق به عنوان هنر خوانده می‌شود، در وجود آیت‌الله نجومی جمع بود و خدا به ما توفیق داد که معرف آثار ایشان باشیم.


وی افزود: هنر، مخصوص عده خاصی است و اگر در زندگی هنرمندان بزرگ غور کنید، متوجه خواهید شد که بسیاری از آنان از ابتدا برای هنر پرورش نیافته بودند. در میان دانشمندان به خصوص علمای دین، هنر رواج بسیاری دارد و اگر رضاخان سعی در تغییر لباس نمی‌کرد، امروز میان هنرمند و صوفی و عالم و عارف تفاوتی دیده نمی‌شد.

وی افزود: ارجمندانی هستند که در شرح حال آیت الله نجومی به تحصیل و تدریس پرداخته اند و شناخت مناسبی از وی دارند.

معلم دامغانی، در ادامه خاطرنشان کرد: در سال های اخیر ما کسی را از سلسله ارجمندان به این مرجعیت نمی شناسیم که هم فقیه و مجتهد و هنرمند باشد و هم در تهذیب و خط و نقاشی در هنر مشرق زمینی به عنوان الگو قرار گیرد.

رییس فرهنگستان هنر ادامه داد: خدا توفیق داد که فرهنگستان هنر بعد از رحلت ایشان معرف آثار وی باشد و این عالم اندیشمند را به جامعه معرفی کند اجازه بدهید مساله ای را به عنوان سوال و شگفتی و تعجب پیرامون این مساله بگویم هنر مخصوص طایفه خاص و سلسله ای از هنرمندان است و اگر ما نگاهی به چهره های فرهنگی بیاندازیم می بینیم که بسیاری از هنرمندان برای هنر تربیت نشده اند شهریار قرار بود پزشک شود اما شاعر شد.

وی در ادامه این مطلب اضافه کرد: علی اسفندیاری معروف به نیما یوشیچ دروس اولیه را در مدرسه فرانسوی ها گذراند اما ذوق دو سه بچه شهرستانی منجر شد که او وارد عرصه دیگری از زندگی بشود و جزء بهترین های شعر شود.

به گفته استاد معلم، در حال حاضر ما دانشمندانی را می شناسیم و شاعرانی را که جزء سلسله ارجمندان و بزرگواران هستند اما آیت الله نجومی سرآمد روزگار بود در واقع اگر رضاخان لباس مردمان را تغییر نداده بود امروز در ظاهر از نظر پوشش تفاوتی بین شاعر و عالم نبود و البته ایت الله نجومی میراث خود را دارد و به حساب عزام او فرزند خاندانی بزرگ بود اما همیشه تواضع و انسانیت او زبانزد خاص و عام بود.

این شاعر پیشکسوت اظهار کرد: هنرمند باید دو صفت را داشته باشد یکی نیکی و دوم انسانیت است که نیکمردی هنرمند برخاسته از شعور خاص او شعوری که مبتنی بر تخیل و آمیخته به هنر و شعر و خط از چنین شعوری زاییده می شود که البته این شعور در آیت الله نجومی به نحو احسن وجود داشت.

وی با بیان اینکه انتشار کتاب آیت الله نجومی از سوی فرهنگستان هنر یکی از افتخارات ما در این مجموعه است عنوان کرد: این چهره نجیب و شریف همیشه به عنوان یک الگو مطرح است و همه کار خود را حتی در دوران پیری و کهولت خود انجام می داد و در جایگاههایی حاضر می شد که بسیاری به دلیل غرور حاضر نبودند حاضر نبودند در چنین جایگاههایی گام بردارند و تنها ادمهایی می توانند چنین باشند که به گفته حافظ شبی را دیده اند و از آسمان زکات به پا می دهند.

در ادامه محمدعلی سلطانی، آیت الله سیدمرتضی نجومی را یکی از بزرگترین هنرمندان از دوره صفویه تا کنون خواند و گفت: این حرف را از این بابت نمی گویم که از هنر دوره صفویه تا به امروز اطلاع کافی ندارم بلکه هنر این دوره را به خوبی می شناسم و حتی پس از آن را نیز مطالعه کرده ام با این وجود به صراحت می گویم که آیت الله نجومی سرسلسله هنرمندان بزرگ در این دوره است.

 استاد محمد علی سلطانی ، پژوهشگر و نویسنده در وصف شخصیت استاد آیت الله نجومی گفت : مرحوم آیت الله نجومی همواره هنرمندی جامع الشرایط زمان خود بوده است و تاكنون چنین هنرمندی كه هم مجتهد، عالم ، عارف ، ظرافت فكری و نسخه شناس باشد در قبل و یا پس از انقلاب در ایران وجود نداشته است .

سلطانی خاطر نشان كرد : این هنرمند بزرگوار حیثیت اسلام به شمار می رود و تمامی زندگی خود را در مسایل اخلاقی ،‌اجتماعی و رسیدگی به امور مردم ،‌رسیدگی به فقرا ، برگزاری كلاس های درس ‌احكام صرف كرده است.

وی گفت: او احیاء گر نویسندگان تركیه در ایران بود و از برترین های جهان اسلام محسوب می شد.  

وی ادامه داد: آیت الله نجومی چیزی از انقلاب نگرفت چرا که حتی قبل از آن و بعد از آن هم شخصیتی جامع داشت در واقع انقلاب چیزی به شخصیت او نیافزود و در مورد ایشان می توان گفت که او حیثیت اسلام در کرمانشاه بوده است و همیشه و همواره خضوع و فروتنی و انسان دوستی ایشان در آن منطقه الگو و مورد استقبال قرار داشت.

محمدعلی سلطانی، آیت الله نجومی را در مسائل علمی فردی اهل انصاف خواند و گفت: ایشان در همه هنرها از جمله خوشنویسی، تهذیب، نقاشی و غیره در مقام و مرتبه بالا قرار داشت و یکی از احیاگران نویسندگان ترک در ایران بود چنانکه تمامی ظرفیت های به کار گرفته هنر آنها را ترویج می داد.

وی آیت الله نجومی را در نستعلیق پیرو خوشنویسان هنر قاجاریه دانست و گفت: در مسئله خط ایشان همواره می فرمود« اخلاق باید همراه با هنر باشد»، اگر من بخواهیم درباره شخصیت ایشان چیزی بگویم مثنوی هفتاد من کاغذ می شود.



در ادامه جلسه محمد علی سلطانی گفت: از دوران صفویه تاکنون هنرمندی که هم فقیه ،هم مجلد، هم مذهب و هم باقی هنرها را دارا باشد، دیده نشده، به همین دلیل آیت‌الله نجومی یگانه روزگار است.

وی افزود: متاسفانه امروز در دانشگاه‌ها به تفاوت هنر قبل و بعد از انقلاب اسلامی ایران توجه نمی‌شود. در دوران پهلوی هنرمند مذهب نداشته‌ایم و تنها آیت‌الله نجومی تکیه گاهی برای این هنر و هنرمندان قبل از انقلاب بودند. ایشان در مسایل شخصی و خصوصی خود اهل احکام، در بعد اجتماعی اهل اخلاق و در انسانیت و مراتب والا، اهل عرفان بودند.

سلطانی گفت: آیت‌الله نجومی، مرکزی برای جوانان بی‌پناه کوهپایه زاگرس فراهم کردند و کتابخانه شخصی ایشان پایگاه استوار و معتبر و همچنین دانشگاهی بزرگ بود که بسیاری از جوانان را به مقصود رساند. جالب است بدانید که در دوره‌ای برای ایشان دو محافظ گذاشته بودند، اما ایشان به این دو محافظ صحافی یاد دادند و اکنون این دو در کرمانشاه صحافی‌های معتبری را اداره می‌کنند.

سلطانی در ادامه، ضمن اشاره به علاقه شدید مردم کرمانشاه به آیت‌الله نجومی، گفت: ایشان از طریق عمل، بسیاری از افراد ناباب را هدایت و امر به معروف کرد. ایشان تمام کارهای نیک و خیری را که انجام دادند، وظیفه شرعی و ملی خود می‌دانستد و از این بابت انتظاری نداشتند. چه بسیار مقام‌هايي که به ایشان پیشنهاد شد که هیچکدام را نپذیرفتند.

کتاب مجموعه آثار خوشنویسی و طراحی آیت‌الله سید مرتضی نجومی توسط مؤسسه تأليف، ترجمه و نشر آثار هنری (متن) وابسته به فرهنگستان هنر در 135 صفحه رنگی و نفیس و بهای 25 هزار تومان منتشر شده است.